Γιατί νιώθω ενοχές όταν λέω “όχι”;
Υπάρχουν στιγμές που θέλουμε να πούμε «όχι» αλλά τελικά λέμε «ναι». Στιγμές που νιώθουμε κουρασμένοι, πιεσμένοι ή ήδη φορτωμένοι, αλλά συνεχίζουμε να προσπαθούμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες των άλλων. Κι όταν προσπαθούμε να βάλουμε όρια, συχνά εμφανίζεται ένα γνώριμο συναίσθημα: ενοχή. Μια εσωτερική φωνή που λέει «Μήπως είμαι αγενής; Μήπως στεναχωρήσω κάποιον; Μήπως απομακρυνθούν από μένα;»
Οι άνθρωποι που δυσκολεύονται με τα όρια δεν είναι αδύναμοι. Συνήθως είναι βαθιά ενσυναισθητικοί, ευαίσθητοι, υπεύθυνοι. Είναι αυτοί που από πολύ μικρή ηλικία έμαθαν να ρυθμίζουν το συναίσθημα των άλλων, να ηρεμούν εντάσεις, να μη “χαλάσουν το κλίμα”, να είναι διαθέσιμοι. Σε πολλές οικογένειες, τα όρια δεν μαθαίνονται μέσα από λόγια, αλλά μέσα από ρόλους: το “καλό παιδί”, ο “φροντιστής”, αυτός που δεν πρέπει να επιβαρύνει κανέναν.
Όταν το «ναι» γίνεται συνήθεια και το «όχι» συνδέεται με ενοχή, το σώμα και ο ψυχισμός κουράζονται. Η υπερ-προσαρμοστικότητα μπορεί να φαίνεται λειτουργική για λίγο, αλλά μακροπρόθεσμα οδηγεί σε εξουθένωση, θυμό, αποστάσεις στις σχέσεις, ακόμη και σε μια αίσθηση ότι χάνουμε τον εαυτό μας. Στη συστημική προσέγγιση, τα όρια δεν είναι σκληροί τοίχοι· είναι οι γραμμές που μας βοηθούν να προστατεύουμε την ενέργειά μας και να συνδεόμαστε με τους άλλους με τρόπο που δεν μας εξαντλεί.
Το συναίσθημα της ενοχής δεν προκύπτει επειδή κάνουμε κάτι λάθος. Προκύπτει επειδή κάνουμε κάτι καινούργιο. Κάτι που δεν ταιριάζει στο παλιό μοτίβο. Κάθε φορά που λέμε ένα μικρό «όχι» — ακόμα κι αν τρέμει η φωνή — ξεκινά μια διαδικασία επαναπροσδιορισμού της σχέσης με τον εαυτό μας. Και χρειάζεται χρόνος μέχρι να νιώσει κάποιος άνετα με αυτό.
Συχνά, όταν δοκιμάζουμε να βάλουμε όρια, φοβόμαστε πως οι άλλοι θα απομακρυνθούν ή θα θυμώσουν. Όμως οι υγιείς σχέσεις αντέχουν τα όρια, τα σέβονται και τελικά τα εκτιμούν. Αντίθετα, οι σχέσεις που λειτουργούν μόνο όταν λέμε «ναι» χρειάζονται πιθανώς επαναξιολόγηση — όχι επειδή φταίει κάποιος, αλλά επειδή δεν υπάρχει ισορροπία.
Το όριο δεν είναι τιμωρία. Δεν είναι άρνηση αγάπης. Είναι τρόπος να παραμείνουμε αυθεντικοί, διαθέσιμοι και παρόντες χωρίς να εξαντλούμε τον εαυτό μας. Το να μπορούμε να πούμε «όχι» είναι στην πραγματικότητα ένας τρόπος να λέμε «ναι» σε όσα μας χρειάζονται: χρόνο, ξεκούραση, αξιοπρέπεια, ισορροπία, ελευθερία επιλογών.
Αν νιώθετε ενοχή όταν θέτετε όρια, να θυμάστε ότι η ενοχή δεν σημαίνει πως κάνετε κάτι λάθος· σημαίνει ότι μαθαίνετε κάτι καινούριο. Κάτι που ίσως δεν σας δόθηκε ποτέ ως δικαίωμα.
Και αυτό είναι ήδη ένα βήμα προς μια πιο ήρεμη, ισορροπημένη και αληθινή ζωή — όπου δεν χρειάζεται να διαλέγετε ανάμεσα στις ανάγκες σας και στις σχέσεις σας. Μπορούν να συνυπάρξουν.
Αν κάτι από τα παραπάνω σας αγγίζει, μπορούμε να το εξερευνήσουμε μαζί, με ασφάλεια, καθαρότητα και σεβασμό στον δικό σας ρυθμό.